بيوتكنولو‍ژي و نانوتکنولوژی امروز

1- مقدمه
در حالي‌كه تكنولوژي در همه زمان‌ها به عنوان يك متغير اثرگذار بيروني (در كنار متغيرهاي ديگر مانند سياست، فرهنگ، استراتژي رقبا و ...) بر كاميابي استراتژي‌ها و سياست‌هاي شركت‌ها مطرح بوده‌است، مي‌توان به قطعيت اذعان نمود كه تكنولوژي، امروزه نه به عنوان يكي از چند عامل مهم، بلكه به عنوان مهم‌ترين عامل اثرگذار بر موفقيت و يا عدم موفقيت شركت‌ها در بازارهايشان، مطرح مي‌باشد. سرعت روزافزون تغيير و تحولات تكنولوژي‌ها در صنايع مختلف، شركت‌ها را وادار به توجه خاص به اين متغير نموده است.
در راستاي همين تغيير و تحولات است كه مفاهيمي مانند آينده‌نگاري تكنولوژي در حوزه پايش محيط بيروني مطرح مي‌شود.

2- تعريف آينده‌نگاري تكنولوژي
بر اساس تعريف زاكوويك و فيلهو، آينده‌نگاري تكنولوژي به معني "ساخت جمعي پيشرفت‌هاي آينده تكنولوژي با چشم‌انداز پويا، از طريق نظام‌هاي نوآوري و ساختارهاي مشاركتي- اقتصادي مي‌باشد". تعامل ميان اين نظام‌ها و ساختارها منجر به خلق، انتشار و بهره‌برداري از دانش مي‌شود. هدف آيند‌نگاري تكنولوژي، جستجوي نگرش مشترك در مورد مهم‌ترين تقاضاها و زمينه‌هاي تحقيقاتي اميدبخش در آينده و بنا نهادن اولويت‌ها مي‌باشد. همچنين بيان عوامل گوناگون، پيرامون عدم قطعيت‌هاي آينده و محدوديت‌هاي پيچيده‌اش از ديگر اهداف آينده‌نگاري تكنولوژي مي‌باشد.
در واقع مي‌توان گفت كه يك پروژه آينده‌نگاري به معناي فهم بهتر از محيط شركت، شناسايي فرصت‌هاي معطوف به كسب و كار پايدار و بازارهاي جديد بر اساس انتظار از مسيرهاي توسعه تكنولوژيك مي‌باشد.

2-1- روش‌هاي آينده‌نگاري تكنولوژي
آينده‌نگاري تكنولوژي مي‌تواند به روش‌هاي زير انجام پذيرد:
روش دلفي، روش سناريوسازي، روش نگاشتن مسير تكنولوژي، روش پيمايش محيطي، روش ذهن‌انگيزي، روش تحليل ثبت اختراع، روش درخت وابستگي، روش تحليل ريخت‌شناسي، روش تاثيرات متقابل و روش چرخش آينده.

3- تجربه شركت پتروبراس در آينده‌نگاري تكنولوژي
پروژه "آينده‌نگاري تكنولوژي" شركت پتروبراس بر اساس مدل مفهومي ارايه شده توسط مركز مديريت و مطالعات استراتژيك وزارت علم و تكنولوژي برزيل و با بكارگيري سه روش ساخت سناريو، دلفي و نگاشتن مسير تكنولوژي (كه در ادامه به اجمال توضيح داده مي‌شود) در چهار فاز به مرحله اجرا درآمد.

3-1- تبيين اجمالي روش‌هاي بكارگرفته شده توسط شركت
3-1-1- روش ساخت سناريوها: روش سناريوسازي، يكي از روش‌هاي آينده‌نگاري تكنولوژي است كه بر اساس آن، آينده با طراحي سناريوهاي فرضي، ترسيم و تصور مي‌شود. مثلا هنگام جنگ خليج فارس و اشغال عراق، پنتاگون بيش از يكصد سناريو مختلف را براي اشغال عراق در نظر داشت. يعني براي هر رويداد ممكن، چاره‌اي انديشيده بود. ايده اصلي نهفته در سناريونگاري، برنامه‌ريزي براي آينده است؛ به گونه‌اي كه شگفتي‌ها و شوك‌هاي احتمالي در آينده كاهش يافته و تفكر مديران بسط و گسترش بيشتري نسبت به حوادث احتمالي مي‌يابد.
3-1-2- روش دلفي: اين روش به منظور برقراري يك تعامل صحيح بين نظرات واقعي افراد، طراحي شده است. مراحل اجرايي يك مطالعه دلفي شامل انتخاب كارشناسان، تنظيم پرسشنامه، بازخورد و وفاق مي‌باشد.
3-1-3- روش نگاشتن مسير تكنولوژي: اين روش ابتدا توسط شركت "موتورلا" به‌كار گرفته شد. اين روش شامل نمودار زماني چندلايه‌اي است كه منابع تكنولوژي را با اهداف كسب و كار مرتبط مي‌سازد و هدف آن اطمينان از هم‌سويي سرمايه‌گذاري‌هاي تحقيق و توسعه با محيط بخصوص استراتژي‌هاي كسب و كار مي‌باشد.

3-2- اين تحقيق در چهار فاز به انجام رسيد:
3-2-1- فاز اول: در اين فاز با توجه به هدف كلي پروژه كه "خلق و ايجاد يك بازخورد براي برنامه‌‌ريزي استراتژيك شركت و نگاشتن مسيرهاي تكنولوژي در حوزه‌هاي كسب و كار شركت در افق سال‌هاي 2015 و 2030" بوده است، با استفاده از روش تحليل ماتريسي، به تعريف و تبيين اهداف مشخص پروژه پرداخته شده است. به اين منظور شركت با استفاده از يك ماتريس، به دو حوزه تكنولوژي (شامل هفتاد عنوان نظير نانوتكنولوژي، بيوتكنولوژي، مواد جديد و ...) و كسب و كار (بخش بالادستي، بخش پايين دستي، بخش انرژي و گاز و بخش موضوعات جانبي) تقسيم شد.
3-2-2- فاز دوم: پيش آينده‌نگاري. در اين مرحله جهت جمع‌آوري اطلاعات لازم براي آينده‌نگاري، به بررسي گزارش تكنولوژي شبكه داخلي شركت كه ارايه‌دهنده سناريوهاي سالانه و ماتريس‌هاي هوشمند تكنولوژي براي 44 گروه تكنولوژي است و همچنين تحليل جايگاه‌يابي رقبا و عرضه‌كنندگان و مرحله بلوغ تكنولوژي، پرداخته شد. اين مرحله در واقع ساخت مسير تكنولوژي براي صنعت انرژي و درك بهتر از مسايلي است كه در مرحله آينده‌نگاري توسط كارشناسان مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.
3-2-3- فاز سوم: آينده‌نگاري. در اين مرحله به روش دلفي، پرسشنامه‌هايي بين 281 محقق و مدير از حوزه‌هاي مختلف توزيع شد كه در انتها 136 نفر به پرسشنامه پاسخ دادند. ساختار پرسشنامه شامل 70 سوال بود كه در فاز اول تعريف شده بودند.
3-2-4- فاز چهارم: نگاشتن مسير تكنولوژي. هفتاد تن از مديران تحقيق و توسعه در جلسه‌اي سه روزه از نتايج بدست آمده از فاز قبل (تحقيق دلفي)، براي نگاشتن مسير تكنولوژي استفاه كردند.

3-3- سمينارهاي خارج از شركت: به منظور بهره‌گيري از ديدگاه متخصصان خارج از شركت، چهار سمينار مجزا با همكاري شركت‌هاي مشاوره‌اي انجام شد كه در نهايت با بررسي مديران و كارشناسان فني شركت پتروبراس، 22 عنوان موثر ديگر بر استراتژي‌هاي شركت، مورد شناسايي قرار گرفتند.

4-3- تصميم‌گيري
نهايتا كميته تكنولوژي پتروبراس با استفاده از نتايج مراحل قبل، برنامه استراتژيك شركت را طي جلساتي كه از دسامبر 2005 تا فوريه 2006 برگزار شد، تدوين نمود و در نهايت مديريت ارشد شركت، طرح كميته را در مارس 2006 تاييد كرد.

5-3- نتيجه‌گيري
نتايج بدست آمده كه ماحصل يكپارچگي سه روش مختلف آينده‌نگاري است، انعكاسي از چگونگي اكتشاف، توسعه و استفاده از تكنولوژي‌هايي است كه نقشي مهم در تحقق منافع استراتژيك سازمان دارند. اين فرآيند منجر به شكل‌گيري مجموعه‌اي از فرصت‌هاي تكنولوژيكي بلندمدت براي مديريت ارشد پتروبراس شد كه فراتر از افق زماني طرح‌ريزي استراتژيك سنتي شركت بوده است.
منبع :شبکه تحلیلگران تکنولوژیhttp://www.itan.ir/?ID=1492

صفحه نخست
پست الكترونيك
آرشيو مطالب

بیوتکنولوژی گیاهی